Dizek (porte) nedir?

Dizek mi, porte mi?

Porte, Fransızca portée sözcüğünden gelir: “taşıyan”, yani notaları taşıyan çizgiler. Dizek ise dizmek fiilinden türetilmiş Türkçe karşılığıdır: notaların dizildiği yer. Sözlükte ikisi aynı anlamla yer alır; müzisyenler arasında porte daha yaygındır.

Beş çizgi, dört aralık

Çizgiler ve aralarındaki boşluklar, yani aralıklar, aşağıdan yukarı sayılır. Bir nota ya bir çizginin üstünde durur (çizgi ortasından geçer) ya da iki çizginin arasındaki aralıktadır. Nota ne kadar yukarıdaysa sesi o kadar incedir, yani tizdir.

Sol anahtarında notalar

Dizeğin başına yazılan anahtar, hangi çizginin hangi nota olduğunu belirler. Sol anahtarı ikinci çizgiyi sarar ve onu Sol yapar. Ezgi çalgılarının notaları çoğunlukla, Türk müziği notaları ise neredeyse her zaman sol anahtarıyla yazılır.

Çizgilerde aşağıdan yukarı Mi, Sol, Si, Re, Fa; aralıklarda Fa, La, Do, Mi vardır.

Dizeğin dışına taşan notalar: ek çizgiler

Beş çizginin altına ya da üstüne taşan notalar için kısa ek çizgiler çizilir. Dizeğin altındaki ilk ek çizgide Do, üstündeki ilk ek çizgide La durur.

Dizeğin başında başka neler var?

Anahtarın hemen ardından donanım gelir: eser boyunca hangi notaların diyez ya da bemol çalınacağını gösterir. Türk müziğinde koma arızaları da donanıma yazılır ve makamın ilk ipucunu verir; her birini makam sayfalarında bulabilirsin. Sonra bir ölçüde kaç vuruş olduğunu gösteren ölçü sayısı (Türk müziğinde usûl) gelir; ölçü çizgileri de ezgiyi ölçülere böler.

Ve Dizek uygulaması

Dizek dizeği senin için okur. Basılı bir nota sayfasının fotoğrafını çektiğinde anahtarı, donanımı ve ölçü sayısını bulur, her notanın hangi çizgide ya da aralıkta durduğunu çıkarır. Sonra her notanın adını yazar, parmak pozisyonunu gösterir ve eseri seninle birlikte çalar. Adını dizekten almasının sebebi bu.